Andy


Andy to najdłuższy łańcuch górski na świecie - ciągnie się wzdłuż wybrzeża Oceanu Spokojnego na całej długości Ameryki Połu­dniowej, od słonecznego Morza Karaibskiego aż po lodowate wody otaczające przylądek Horn na po­łudniowym krańcu kontynentu.



Andy rozciągają się na długości ok. 9 tys. km. Licząc od północy biegną kolejno przez Wenezuelę, Kolumbię, Ekwador, Peru, Bo­liwię, Chile i Argentynę. Ich rozciągłość południ­kowa sięga prawie 70° szerokości geograficznej.

W skali geologicznej Andy są górami młody­mi. Proces ich powstawania rozpoczął się około 8.0 min lat temu, kiedy płyta tektoniczna Nazca przesuwając się na wschód zaczęła wsuwać się pod płytę amerykańską. Pod wpływem gigantycznego ciśnienia masy skalne na wschód od strefy subduk-cji zaczęły się wypiętrzać coraz wyżej. Proces ten trwa do dziś, dlatego Andy należą do rejonów wy­kazujących silną aktywność wulkaniczną. Trzęsie­nia ziemi i związane z tym erupcje wulkanów są tam zjawiskiem niemal codziennym. Andy stano­wią część tzw. „pasa ognia", czyli pierścienia wul­kanów otaczających cały Ocean Spokojny. Wiele spośród południowoamerykańskich du­żych miast leży albo w samych Andach, albo też u podnóża tych gór. Bogota, stolica Kolumbii, le­ży na wysokości 2640 m. Jeszcze wyżej, bo na wy­sokości 2850 m, na zboczu wulkanu Pichincha le­ży stolica Ekwadoru - Quito - perła architektury kolonialnej wpisana na Listę Światowego Dzie­dzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. W Peru, jeden z najsłynniejszych zespołów archi­tektury prekolumbijskiej, Machu Piechu (oddalo­ne zaledwie o 80 km na północny zachód od Cuz-co) leży tak wysoko i jest tak niedostępne, że przez setki lat nikt nie miał pojęcia o jego istnieniu.

Machu Piechu było warownym miastem Inków, a jego ruiny zostały odkryte dopiero w 1911 roku. Miasto to prawdopodobnie pełniło funkcję centrum obrzędowego. Zachowały się ruiny świątyń, reszt­ki ołtarzy i obwarowań. Pierwotnie miasto otoczo­ne było tarasowymi ogrodami i połączone syste­mem schodów o ponad 3000 stopni. W czasie podboju Ameryki hiszpańscy konkwistadorzy nie odkryli miasta, dzięki czemu zachowało się ono do naszych czasów w dobrym stanie. Obecnie Machu Piechu jest jedną z największych atrakcji turystycz­nych Ameryki Południowej.

W północnych i środkowych Andach wciąż ży­je duża społeczność Indian będących potomkami Inków. Indianie zamieszkujący Altiplano i inne wysoko położone regiony Andów żyją w ten sam sposób co ich przodkowie - utrzymują się z upra­wy roli. Inkowie stosowali system tarasów, czyli płaskich poziomych poletek z żyzną glebą schod-kowo schodzących w dół zboczy. Oprócz uprawy roślin, miejscowi Indianie hodują też zwierzęta, między innymi lamy i alpaki.